🇮🇳 ભારતના બંધારણની 25 મહત્વપૂર્ણ બાબતો
સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ઉપયોગી માહિતી | Indian Constitution GK in Gujarati
ભારતનું બંધારણ દેશનો સર્વોચ્ચ કાયદો છે. તે દેશની શાસનવ્યવસ્થા, નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો, ફરજો અને સરકારની સત્તાઓ નક્કી કરે છે. UPSC, GPSC, તલાટી, જુનિયર ક્લાર્ક, પોલીસ ભરતી અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે બંધારણનું જ્ઞાન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
📚 બંધારણની 25 મહત્વપૂર્ણ બાબતો
ભારતનું બંધારણ ક્યારે સ્વીકારવામાં આવ્યું?
ભારતનું બંધારણ 26 નવેમ્બર 1949ના રોજ બંધારણ સભા દ્વારા સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. આ દિવસ બંધારણ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
બંધારણ ક્યારે અમલમાં આવ્યું?
26 જાન્યુઆરી 1950ના રોજ ભારતનું બંધારણ અમલમાં આવ્યું. આ દિવસને પ્રજાસત્તાક દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
ભારતીય બંધારણના મુખ્ય શિલ્પી કોણ છે?
ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરને ભારતીય બંધારણના મુખ્ય શિલ્પી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
બંધારણ સભાના કાયમી અધ્યક્ષ કોણ હતા?
ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ બંધારણ સભાના કાયમી અધ્યક્ષ હતા.
મુસદ્દા સમિતિના અધ્યક્ષ કોણ હતા?
ડૉ. બી. આર. આંબેડકર મુસદ્દા સમિતિના અધ્યક્ષ હતા. મુસદ્દા સમિતિની રચના 29 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ થઈ હતી.
બંધારણ બનાવવામાં કેટલો સમય લાગ્યો?
ભારતીય બંધારણ તૈયાર કરવામાં 2 વર્ષ, 11 મહિના અને 18 દિવસનો સમય લાગ્યો હતો.
મૂળ બંધારણમાં કેટલા અનુચ્છેદ હતા?
મૂળ બંધારણમાં 395 અનુચ્છેદ, 22 ભાગ અને 8 અનુસૂચિઓ હતી.
હાલમાં બંધારણમાં કેટલી અનુસૂચિઓ છે?
ભારતીય બંધારણમાં હાલમાં કુલ 12 અનુસૂચિઓ છે.
બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં ભારતને કેવું રાજ્ય ગણાવ્યું છે?
ભારતને સાર્વભૌમ, સમાજવાદી, ધર્મનિરપેક્ષ, લોકશાહી અને પ્રજાસત્તાક રાજ્ય તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.
નોંધ: સમાજવાદી, ધર્મનિરપેક્ષ અને અખંડિતતા શબ્દો 42મા બંધારણીય સુધારા, 1976 દ્વારા ઉમેરવામાં આવ્યા હતા.
મૂળભૂત અધિકારો કયા ભાગમાં છે?
મૂળભૂત અધિકારો બંધારણના ભાગ 3માં, અનુચ્છેદ 12 થી 35 સુધી આપવામાં આવ્યા છે.
હાલમાં કેટલા મૂળભૂત અધિકારો છે?
હાલમાં ભારતીય નાગરિકોને 6 પ્રકારના મૂળભૂત અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે.
સમાનતાનો અધિકાર કયા અનુચ્છેદમાં છે?
અનુચ્છેદ 14 થી 18માં સમાનતાના અધિકારની જોગવાઈ છે.
સ્વતંત્રતાનો અધિકાર કયા અનુચ્છેદમાં છે?
અનુચ્છેદ 19 થી 22માં સ્વતંત્રતાના અધિકારની જોગવાઈ છે. અનુચ્છેદ 21 જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરે છે.
શોષણ વિરુદ્ધનો અધિકાર કયા અનુચ્છેદમાં છે?
અનુચ્છેદ 23 અને 24માં માનવ તસ્કરી, બળજબરીથી કામ કરાવવું અને બાળમજૂરી સામે રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે.
ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો અધિકાર કયા અનુચ્છેદમાં છે?
અનુચ્છેદ 25 થી 28માં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના અધિકારની જોગવાઈ છે.
સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક અધિકારો કયા અનુચ્છેદમાં છે?
અનુચ્છેદ 29 અને 30માં લઘુમતીઓના સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક અધિકારોની જોગવાઈ છે.
બંધારણીય ઉપચારનો અધિકાર કયા અનુચ્છેદમાં છે?
અનુચ્છેદ 32 હેઠળ બંધારણીય ઉપચારનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. ડૉ. આંબેડકરે તેને બંધારણનું હૃદય અને આત્મા ગણાવ્યો હતો.
મૂળભૂત ફરજો કયા અનુચ્છેદમાં છે?
ભાગ 4Aના અનુચ્છેદ 51Aમાં મૂળભૂત ફરજો આપવામાં આવી છે. હાલમાં કુલ 11 મૂળભૂત ફરજો છે.
રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો કયા ભાગમાં છે?
ભાગ 4માં અનુચ્છેદ 36 થી 51 સુધી રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો આપવામાં આવ્યા છે.
રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી કયા અનુચ્છેદ હેઠળ થાય છે?
અનુચ્છેદ 54 હેઠળ ભારતના રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટેની જોગવાઈ છે.
ભારતના રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ કેટલો છે?
ભારતના રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ 5 વર્ષનો હોય છે. આ અંગે અનુચ્છેદ 56માં જોગવાઈ છે.
લોકસભાનો સામાન્ય કાર્યકાળ કેટલો છે?
લોકસભાનો સામાન્ય કાર્યકાળ 5 વર્ષનો હોય છે, જો તે પહેલાં વિસર્જિત ન થાય તો.
રાજ્યસભા કાયમી ગૃહ કેમ કહેવાય છે?
રાજ્યસભા ક્યારેય સંપૂર્ણપણે વિસર્જિત થતી નથી. તેના આશરે એક તૃતીયાંશ સભ્યો દર બે વર્ષે નિવૃત્ત થાય છે.
બંધારણમાં સુધારો કરવાની જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદમાં છે?
અનુચ્છેદ 368 હેઠળ ભારતીય બંધારણમાં સુધારો કરવાની જોગવાઈ છે.
ભારતમાં કટોકટીની જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદમાં છે?
ભારતીય બંધારણમાં ત્રણ પ્રકારની કટોકટીની જોગવાઈ છે:
- અનુચ્છેદ 352 – રાષ્ટ્રીય કટોકટી.
- અનુચ્છેદ 356 – રાજ્યમાં બંધારણીય તંત્ર નિષ્ફળ જાય ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ શાસન.
- અનુચ્છેદ 360 – નાણાકીય કટોકટી.
⭐ પરીક્ષા માટે વધારાની મહત્વપૂર્ણ માહિતી
ભારતીય બંધારણ સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ તથ્યો
| વિષય | માહિતી |
|---|---|
| બંધારણ સભાની પ્રથમ બેઠક | 9 ડિસેમ્બર 1946 |
| અસ્થાયી અધ્યક્ષ | ડૉ. સચ્ચિદાનંદ સિન્હા |
| કાયમી અધ્યક્ષ | ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ |
| મુસદ્દા સમિતિની રચના | 29 ઓગસ્ટ 1947 |
| મુસદ્દા સમિતિના અધ્યક્ષ | ડૉ. બી. આર. આંબેડકર |
| બંધારણ દિવસ | 26 નવેમ્બર |
| પ્રજાસત્તાક દિવસ | 26 જાન્યુઆરી |
| મૂળ બંધારણના સુલેખક | પ્રેમ બિહારી નારાયણ રાયઝાદા |
| મૂળ બંધારણની કલાત્મક સજાવટ | નંદલાલ બોઝ અને તેમની ટીમ |
